ANA SAYFA     İLETİŞİM
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Spor Psikolojisi Nedir!...
Paylaş 

Spor Psikolojisi Nedir!...

Kavram olarak bakıldığında spor, uluslararası kural ve standartlarla gerçekleştirilen, rekabet üzerine kurulu bir oyun olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde ekonomik yanı ile gerek büyük kurumların gerekse devletlerin vazgeçilemez bir görüngüsü (fenomen) olmuştur. Spor artık hem izleyeni, hem de rekor peşinde koşanıyla ya da diğer bir yapılış biçimi olan sağlık için yapanı ile medya, sanayi ve yatırımcı desteği alarak büyük bir ekonomik ivme kazanmıştır.

Spor, bu denli büyük bir kurum olma yolunda ilerlerken kaçınılmaz biçimde bilim adamlarının da dikkatini çekmiş ve 1900’lerin başından günümüze doğru hızla bir uygulama alanına dönüşmüştür. Norman Triplett’in dinamogenesis konusundaki çalışmalarının bir bölümü spor psikolojisinin ilk çalışmaları olarak kabul görmüştür. Geçen yıllar içerisinde akademik niteliğini artırmış ve genç bilim dalları içinde yer alarak sporun vazgeçilmez parçalarından biri olmuştur. Bununla birlikte sporun yapılış biçimi farklılaşmaya başlamıştır. Farklılaşma egzersiz ve performans hedeflerinde ayrışmaya yol açmıştır.  Egzersiz, daha çok sağlık amaçlı planlı olarak kişisel rekabet içeren ama rekorlar peşinde koşmayan çok fazla standart ve uluslararası kuralları bulunmayan fiziksel aktiviteler bütünü şeklinde ifade edilmiştir. Performans amaçlı olan spor ise özellikle Uluslararası Olimpiyat Komitesinin (IOC) 1896’dan başlayarak kullandığı daha hızlı, daha kuvvetli ve daha yükseğe sloganının izinde hızla ekonomik ve sosyal bir görüngü kazanarak rekabeti çok üst boyutlara taşımaya başlamıştır.

Bu kapsamda spor psikolojisi alanı da başlangıç yıllarında spor psikolojisi adını kullanırken, 1980’lerin hemen başlarında egzersiz ve spor psikolojisi ortak adını değiştirmiştir. Hemen arkasından da 1990’ların ilk yarısında egzersiz psikolojisi ve spor psikolojisi adıyla iki farklı alan olarak işlev görmeye başlamıştır.

Bu amaçla spor psikolojisi ve egzersiz psikolojisi neler olduğunun açıklanmasının yararlı olacağı düşünülmektedir. Koruç (1998) psikologlara yeni bir alanın tanıtılması için Türk Psikoloji Bülteninde yayımlanan makalesinde, farklı alanlardan gelen egzersiz ve spor psikologlarının alanı tanımlamalarının farklarına değinmiştir.

Spor psikolojisini gerek psikolojinin, gerekse de egzersiz ve spor bilimlerinin bir alt alanı olarak ele alınsın, her ikisinde de varılan nokta önem taşımaktadır. Ancak bu bakış açısı da kişinin çalışma alanını belirlemektedir. Örneğin; spor psikolojisi, psikolojinin alt alanı olarak ele alınırsa spor ve egzersiz psikolojisinin kuramlarını ve ilkelerini uygulamak önem kazanmaktadır. Bunun yanında egzersiz ve spor bilimlerinin bir alt alanı olarak ele alındığında genellikle spor ortamındaki davranışların değerlendirilmesine ve açıklanmasına odaklanırlar (Feltz, 1994).

APA tüm bu kavramsal karmaşalardan hareketle 1996 yılında daha net olarak kabul edilebilecek iki farklı alanı tanımlamıştır. Spor psikolojisi, “psikolojinin ilke ve kurallarının spor ortamına uygulanmasıdır. Egzersiz psikolojisi ise insanların egzersize katılma, devam ettirme ya da bırakma nedenlerini araştıran alan olarak kabul etmektedir.

Özellikle spor psikolojisi alanı performansa destek vermek amacıyla kendi içerisinde ayrışmaya ve özelleşmeye başlamıştır. 2000’lerin hemen başında Klinik ve eğitsel Spor Psikolojisi olarak ayrışmaya başlamıştır. Klinik spor psikolojisi, spor ortamında yaşanan klinik sorunlarla uğraşan klinik psikoloji ve spor psikolojisi eğitimi almış kişilerden oluşmaktadır (Weinberg ve Gould, 2015). Eğitimci spor psikologları ise klinik sorunlar dışında sporun genel performans artırımı, motivasyon sorunları vb. gibi durumlarla uğraşan spor psikologlarıdır. Bu nokta da tüm dünyada yaşanan sorun ülkemizde de yaşanmaktadır. Bir meslek olarak psikolog unvanının kullanılması psikoloji eğitimi ile mümkündür. Bu nedenle de Eğitimci olan kişilerin psikoloji kökenli değillerse psikolog adını kullanmaları söz konusu olamamaktadır. Aynı şekilde bir başka tartışılan konuda, uygulamacı spor psikologu adıyla adlandırılan ve AASP çatısı altında toplanan spor psikologlarının da ne yaptıkları konusunun aydınlatılmaya çalışmasıdır. Nideffer ve ark. (1980) spor psikologunun uygulamacı rolünün, performansı geliştirici programlar üretmek, psikolojik değerlendirme tekniklerini kullanmak, bunalımı önleyici hizmetler vermek, antrenörlere ve sporla doğrudan ilgili olan diğer kişilere programlar geliştirip, danışmanlık hizmetleri vermek olduğunu belirtmektedirler. Bu anlamda bu kişilerinde ciddi bir psikoloji eğitimi almış olmaları gerekmektedir.

Tam da bu noktada spor psikologlarının rollerinin ne olduğunun açıklık kazandırılmasında yarar vardır. APA (American Psychological Assosiation) ve AASP (Assosiation of Apliad Sport Psycholog) gibi kurumlar üç önemli rol üzerinde uzlaşmış gibi görünmektedirler (Weinberg ve Gould, 2015). Bu roller araştırmacı rol (fazlasıyla akademik ve araştırmalarla alana yeni bilgi katmaya yönelik alan), eğitimci rol (akademik ve sporcuların takım olma, motivasyon vb. gibi durumlarında onlara eğitim verme). Klinik ya da danışmanlık rollerinden (yarışma antrenman ve performans konularında danışmanlık yapma) oluşmaktadır.

Spor psikologu unvanının kullanılması konusunda ortaya çıkan sorun 1982 yılından beri devam eden bir durum olarak dikkat çekmektedir (USOC, 1983). 1986 yılında Jerry May’in girişimiyle USOC (ABD Ulusal Olimpiyat Komitesi) tarafından kabul edilen 2000’de AASP tarafından da desteklenen ve genel olarak Spor bilimcilerin psikoloji bölümlerinden, psikologlarında spor bilimlerinden ders alarak karşılıklı alan tanımalarının netleşmesinin gerektiğini vurgulamıştır. Bu doğrultuda ABD’de hem sporu hem de psikolojiyi tanıyan kişilerin doktora derecesini üzerine bir süre (400 saat) supervisörlük aldıktan sonra alanda çalışabileceklerine karar verilmiştir. Bu koşulları yerine getirmeyenler ise dışarıda bırakılmışlardır. Psikolojinin kendine özgü terapi ve müdahale teknikleri dışında 1979’lardan başlayarak spor psikolojisinin de kendisine özgü kuramları ve müdahale yöntemleri gelişmiştir (Martens, 1979). Karşılıklı olarak alanları tanıyarak üst düzey performansa ulaşma konusunda yardıma gereksinim duyan tüm sporculara ve takımlara yardım daha kolay ve gerçekçi bir biçimde sağlanacaktır. 

Spor psikolojisi alanında sertifika alan ve çalışan kişilerle ilgili yapılan bir incelemede aşağıdaki işlerle uğraştıkları görünmektedir (Koruç, 1998).

 

4                Genel Spor Psikoloji

&                Sportif Performans

                Fiziksel Etkinlik ve Egzersiz

                Genel Psikoloji

% 6                 Sporcu Sakatlıkları

% 3                 Sağlık

% 3                 Biyomekanik Alanında Motor Kontrol Çalışmaları  

 

Spor psikolojisi ve egzersiz psikolojisi alanında ise ülkemizde ağırlıklı olarak akademik alanda genel spor psikolojisi alanında çalışma yürütülmektedir. Bununla birlikte az sayıda da olsa spor takımlarıyla uğraşan kişiler bulunmaktadır. Fakat egzersiz psikolojisi alanı ise daha bakir bir alan olarak yeni katılımcılar beklemektedir.

  

Kaynaklar

A.P.A. (1996). 1996 Membership Dues Statements. American Psychological Association           1996 Division Interest Form, 1-5.

Feltz, D.L. (1994). The nature of sport psychology. T. Horn (Ed.). Advances in Sport   Psychology. pp. 3-10. Champaign: Human Kinetics Publishers.

Koruç, Z. (1998), Yeni bir alan egzersiz ve spor psikolojisi. Türk Psikoloji Bülteni. 10, 76-       92.

Martens, R. (1979). About Smoks and Jocks. Journal of Sport Psychology. 1, 94-99.

May, J.R. (1986). Sport psychology: Should psychologists become involved, The           Clinical Psychologist, 39 (3), 77-81.

Nideffer, R. M., Du Frense, P., Nesvig, D. ve Selder, D. (1980). The future of applied sport      psychology. Journal of Sport Psychology, 2, 170-174.

U.S.O.C. (1983). U.S.O.C. establishers guidelines for sport psychology services,             Journal of Sport Psychology, 5, 4-7.

Weinberg, S.R. ve Gould, D. (2015), Foundation of Sport and Exercise Psychology (6th.       Edt.) Champaign: Human Kinetics.



Eklenme tarihi : 07.04.2015




 
Üye Girişi
Kullanıcı Adı
 
Şifre
 
Beni Hatırla
 
 
 

 

 

 
 
 
 
 
 
Kitaplarımız
 
 
Bağlantılar
Türk Psikoloji Dergisi
 
Türk Psikoloji Yazıları
 
Türk Psikoloji Bülteni
Türk Psikologlar Derneği © 2012. All rights reserved.
powered by sinaps iletisim